door: Lykle de Vries
Stel, je bent museumdirecteur en hebt een collectie over. Iets met scherven, speerpunten en andere oude rotzooi die in en rond de stad Groningen ooit eens uit de grond is getrokken. En stel dat je eigenlijk iets moet met die historische collectie maar daar inmiddels geen ruimte meer voor hebt.
En stel je bent een bibliotheek, gehuisvest in een prachtig pand midden in de binnenstad dat zelfs speciaal voor je werd gebouwd. En stel dat je als bibliotheek een ambitie hebt. Iets met informatietechnologie en nieuwe media, want boeken alleen, dat is tegenwoordig natuurlijk onvoldoende. Wat is er dan leuker om samen iets nieuws te bedenken? Een groot gebouw midden in de stad, een dynamisch centrum voor informatie, ontmoeting, verdieping, weerwoord, educatie, debat, geschiedenis, reflectie en actualiteit. Of, waar het in het kort op neer komt: een centrum voor (van)alles.
Dan heb je zo’n idee. Je praat wat hier en daar. Enthousiasmeert, verleidt, houdt eens een openbare opiniepeiling met vijf ontwerpers van naam en faam en voor je het weet gaan mensen in je concept geloven. Het wordt groter. De gemeente adopteert het als een geweldige trekker voor de binnenstad; de culturele redding voor de Grote Markt. Er is alleen een probleem. Voor zo’n ambitie is meer nodig dan alleen een bibliotheek en een historische collectie. Daar moet meer bij. Alles moet erin: een filmhuis, een debatcentrum, de archieven, misschien zelfs nóg een museum…., want die vierkante meters moeten natuurlijk wel gevuld worden. En liefst met veel moderne media en informatietechnologie erbij. Want dat is de heilige graal van de 21ste eeuw.
U hoeft als lezer geen groot licht te zijn om in de bovenstaande, misschien wat karikaturale schets, het Groninger Forum te herkennen; en initiatief van het Groninger Museum en de Openbare Bibliotheek waarbij zich inmiddels ook de Groninger Archieven en Filmcentrum Images hebben aangesloten. In 2011 moet het er staan: een met leisteen bekleed gebouw naar ontwerp van NL Architects. Prachtig, zou je zeggen. Een aanwinst voor de stad. Maar helaas is de waarheid anders. Want hoe verleidelijk het forum is gebracht en hoe mooi het gekozen gebouw ook oogt vanaf de maquettes: is het nu eigenlijk wel echt een goed idee? Snijdt het wel hout? Is er wel voldoende nagedacht over de inhoud? Is het niet vooral een ambitie van vijftigers die denken dat ze de klok van de informatietechnologie hebben horen luiden?
Wie goed naar het huidige programma voor het Groninger Forum kijkt, bemerkt al snel dat grote delen van het gebouw nog niet zijn ingevuld. Wonderlijk…. want wie zet er nou een gebouw neer waarvan de invulling nog niet eens voor de helft zeker is? Geen ontwikkelaar zou z’n vingers daar aan willen branden.
De initiatiefnemers zijn dan ook naarstig op zoek naar andere partijen om over een aantal jaren hun intrek te nemen in het Forum. Iedereen wordt uitgenodigd, genoemd en haast wanhopig opgeroepen om ideeën aan te leveren. Maar wie wil er z’n vingers branden aan het Forum? Welke bestaande instelling wil opgaan in het grotere geheel en daarmee de z’n eigen gezicht verliezen? Waarom zou je als instelling met een eigen doel en opvatting in godsnaam aan willen haken op thema’s die van boven worden opgelegd – want dat is de bedoeling…. Een thematentoonstelling over de Olympische Spelen rond Londen 2012 betekent bijvoorbeeld dat van Images wordt verwacht dat zij films over de Olympische Spelen gaan draaien. De Groninger Archieven maken dan een tentoonstelling met foto’s van Groninger sporters. De bibliotheek zet boeken over sport in de etalage en debatcentrum DwarsDiep organiseert een debat over sport en gezondheid. Lekker Olympisch allemaal. Maar willen we dat en wordt het culturele klimaat er rijker van? Of nivelleert dit juist het aanbod?
Het laatste ligt waarschijnlijk dichter bij de werkelijkheid van het ‘Forumideaal’.
Maar er zijn meer valkuilen. Zo is het zeer wel denkbaar dat met het oog op het rond krijgen van de exploitatie bestaande (gesubsidieerde) instellingen met zachte dwang in de richting van het forum worden gedirigeerd. Want anders dreigt leegstand… en dat is natuurlijk funest voor ‘een goed idee’.
En er is er nog iets vreemds aan de hand met het Forum. Al die ambities en plannen… hebben we daar eigenlijk wel een gebouw voor nodig? Kan het niet nu al? Alle organisaties zijn er. Vele daarvan zijn prima gehuisvest, staan open voor samenwerking, kennen elkaar en weten elkaar te vinden. Daar is geen met leisteen afgewerkte piramide voor nodig. In die zin zou het best zo kunnen zijn dat een succesvolle samenwerking tussen de huidige partners – het Groninger Museum, de Openbare Bibliotheek, Images en de Groninger Archieven ontplooien namelijk al gezamenlijke activiteiten – het ultieme bewijs kan zijn dat een gebouw helemaal niet nodig is!
Misschien is het juist daarom verstandig om voor de eerste paal is geslagen eens goed te gaan kijken of het allemaal wel kan en of het programma er überhaupt wel is. Dat had natuurlijk al veel eerder gemoeten, maar helaas. Gelukkig biedt juist hier de ‘informatietechnologie’ in de vorm van Second Life een oplossing. Wat als we het Forum nu eens virtueel zouden kraken, niet in de werkelijkheid dus, maar in het ultrahippe Second Life? Daar kunnen we het hele gebouw al realiseren. We kunnen events van de grond trekken. We kunnen instellingen en bewoners van de stad een podium bieden zonder dat er miljoenen aan gemeenschapsgeld uitgetrokken wordt voor dure nieuwbouw met een groot risico op leegstand. Prettige bijkomstigheid: het dwingt de ambitieuze vijftigers tot contact met een jongere generatie die van het Forum idee geen droom maar werkelijkheid kan maken, virtueel of niet.
Lykle de Vries is vennoot bij De Ondernemers BV en voormalig voorzitter van Nieuwe Garde, netwerk voor jonge creatieven.
